«Το «συναισθηματικό» φαγητό και η λειτουργία του στη ζωή μας.
Διάθεση & διατροφή, όταν η μία ανάγκη «τρέφει» την άλλη.
Στο παρόν άρθρο γίνεται διερεύνηση των διατροφικών συμπεριφορών μας και πως αυτές επηρεάζονται από τη συναισθηματική μας διάθεση και από τις σχέσεις μας με τους άλλους. Μέσω της Ατομικής Ψυχοθεραπείας το συναισθηματικό φαγητό προσδιορίζεται ως ένας τρόπος να διαχειριστούμε τα επώδυνα συναισθήματα που προκύπτουν μέσα από την πραγματικότητα που βιώνουμε.
“Κάθε φορά που αισθάνομαι θλιμμένος το φαγητό με κάνει και ξεχνιέμαι», “Όταν η κόρη μου έχει εξετάσεις, τρώει ελάχιστα”. Πόσο η σχέση με την τροφή σχετίζεται με αυτό που αισθανόμαστε; Η σχέση του ανθρώπου με την τροφή διαμορφώνεται από την βρεφική ακόμη ηλικία όσο ακόμη αυτή είναι συνώνυμη της φροντίδας της μητέρας προς το νεογέννητο. Το βρέφος αισθάνεται ασφάλεια κάθε φορά που θηλάζει και μέσω του μητρικού θηλασμού η μητέρα δείχνει στο βρέφος ότι νοιάζεται και ότι είναι σημαντικό στη ζωή της. Είναι ένας τρόπος, μητέρα και παιδί να συντονιστούν συναισθηματικά για να θεμελιωθεί μια ασφαλής σχέση ανάμεσα τους.
Πότε όμως η σχέση μας με το φαγητό γίνεται δυσλειτουργική;
Μέσα από τις αφηγήσεις των ανθρώπων φαίνεται το πως οι άνθρωποι «μεταβολίζουν» τα δύσκολα συναισθήματα άγχους, θυμού και ανασφάλειας που βιώνουν στις σχέσεις τους, τρώγοντας ή απέχοντας από το φαγητό. Όταν το ζευγάρι συγκρουστεί και οι βαθύτερες ανάγκες δεν εκφραστούν, ο ένας «καταπίνει» τον θυμό και την αίσθηση της ανεπάρκειας και άλλος με τον ίδιο τρόπο «αναμασά» τη θλίψη και τη μοναξιά και έτσι το φαγητό αποτελεί το μέσο ανακούφισης και για τους δύο.
Όταν μία έφηβη δεν αισθάνεται σημαντική στην παρέα της, όταν ένας σύντροφος νιώθει ότι δεν είναι επαρκής στη συντροφική σχέση, όταν μία μητέρα αμφισβητεί τις επιλογές της κόρη της, όταν στη δουλειά οι στόχοι απόδοσης είναι υψηλοί, όταν ένας έφηβος αισθάνεται μόνος μπορεί το φαγητό να αποτελεί την καλύτερη “συντροφιά” για αυτούς. Όταν μία νέα γυναίκα δεν νιώθει αρκετά πετυχημένη σε σχέση με τις φίλες της, όταν μία μητέρα νιώθει άβολα με τα κιλά της εγκυμοσύνης, όταν ένα παιδί ζει μέσα στη σύγκρουση των γονέων, όταν ο ένας άντρας χάνει την δουλειά του τότε η υπερκατανάλωση τροφής γίνεται παρηγοριά.
Σε αυτή την περίπτωση το βάρος του σώματος κάνει «βαρύ» το βήμα προς την προσωπική τους εξέλιξη, ανακουφίζοντας τους για λίγο από τα επώδυνα συναισθήματα.
“πάλι τα ίδια, από την αρχή”
Όταν παρ’ όλα αυτά κάθε μέρα συνεχίζει να τρέφεται κανείς το με τον ίδιο δυσλειτουργικό τρόπο με χθες, συντηρεί το φαύλο κύκλο της σχέσης του με το φαγητό. Το «συναισθηματικό» φαγητό λειτουργεί σταθεροποιητικά ώστε να μένει στις ίδιες σχέσεις, με τον ίδιο τρόπο, με την ίδια αυτοεικόνα, με τις ίδιες προσδοκίες ενοχοποιώντας συχνά τον εαυτό που δεν αλλάζει. Η αίσθηση ότι δεν καταφέρνει να “χάσει τα περιττά κιλά” οδηγούν στην αίσθηση ότι “δεν θα τα καταφέρω”, “πάλι τα ίδια από την αρχή” με αποτέλεσμα να στρέφεται πάλι στην υπερκατανάλωση τροφής.
Συναισθηματικό φαγητό και οικογένεια
Στις οικογένειες το «συναισθηματικό» φαγητό αποτελεί διέξοδο όταν δεν εκφράζονται τα αρνητικά συναισθήματα του θυμού, όταν αποφεύγονται οι διαπραγματεύσεις για μια πιο αυτόνομη πορεία του καθενός μέσα σε αυτές. Πιθανά η δυνατότητα για προσωπική εξέλιξη και επιλογή να είναι θολή μέσα στην οικογένεια και να επισκιάζεται από τη δυσκολία του ατόμου να αλλάξει την σχέση του με τους άλλους και την ακαμψία της οικογένειας να επικοινωνήσει με όρους αποδοχής. Σε καταστάσεις οικογενειακών και διαπροσωπικών κρίσεων όπως ο χωρισμός, η απώλεια, η αλλαγή της ισχύουσας πραγματικότητας το φαγητό αξιοποιείται ως τρόπος μείωσης του άγχους και ως πηγή ικανοποίησης, υποστήριξης, χαλάρωσης.
‘Τι μπορώ να κάνω;”
Λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες του ανθρώπου για συναισθηματική ασφάλεια, αποδοχή, αυτονομία, αυτές αποτελούν θεμέλιο για να αισθάνεται κάποιος ότι τα καταφέρνει και ότι είναι σημαντικός. Μέσα από τη Συστημική Ψυχοθεραπεία διαφαίνεται ότι όταν η εγγύτητα και η αίσθηση της ασφάλειας χάνεται, συχνά το συναισθηματικό κενό καλύπτεται με την τροφή. Η υγιής σχέση με το φαγητό διαμορφώνεται όταν γίνει «προσωπική» υπόθεση του καθενός να αναγνωρίσει και να αλλάξει τον τρόπο υπάρχει στις σχέσεις του με τους άλλους.
Φανή Τζίκα
Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
Οικογενειακή Θεραπεύτρια
Θεραπεύτρια Ζεύγους
