Εφηβεία, από την παιδικότητα στην αυτονομία.
Η εφηβεία αποτελεί μια φάση της ανάπτυξης, κατά τη διάρκεια της οποίας αναδύεται από την μία η προσπάθεια για αυτονομία και από την άλλη η προσκόλληση που έχουν ακόμη οι έφηβοι με τους γονείς τους. Όσο και αν φαίνεται αυτές οι δύο δυνάμεις να είναι αντίθετες είναι σημαντικό για την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη, η αυτονομία και σύνδεση με τους γονείς να λειτουργούν σε συνδυασμό και συμπληρωματικότητα και όχι απαραίτητα με αντίθετη κατεύθυνση.
- Η ανάγκη του εφήβου να ανήκει .
Οι αλλαγές στον τρόπο σκέψης των εφήβων επιφέρουν αλλαγές στη σχέση με τους γονείς τους διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό οικογενειακό πλαίσιο αλληλεπίδρασης. Οι έφηβοι αρχίζουν όλο και περισσότερο να συντονίζουν μόνοι τις δραστηριότητες τους και την ίδια στιγμή η γνώση του γονέα σχετικά με την καθημερινότητα του έφηβου τείνει να μειώνεται. Αυτή η αυξανόμενη αυτοοργάνωση του νέου ανθρώπου έχει ως αποτέλεσμα να λείπει περισσότερο από το σπίτι αφού ασχολείται με πολλές δραστηριότητες, αλληλεπιδρά με ένα συνεχώς διευρυνόμενο κοινωνικό κύκλο συνομηλίκων και όλα αυτά συντελούν στο να περνά λιγότερο χρόνο με τους γονείς.
- Η δική τους ατζέντα.
Ξεκινά να έχει την δική του κρίση, αξίες και απόψεις και να συμπεριφέρεται πιο αυτόνομα. Οι έφηβοι μέσα από τις αφηγήσεις τους εκφράζουν την ανάγκη τους να τους καταλαβαίνουν οι γονείς τους, να σέβονται τον προσωπικό τους χώρο, να μην παρεμβαίνουν αν δεν τους το ζητήσουν, να τους φέρονται ανάλογα με την ηλικία τους και να αποδέχονται τις επιλογές τους.
Το γεγονός ότι οι έφηβοι έχουν πια την δική τους «ατζέντα» μπορεί να φέρνει τους γονείς σε δύσκολη θέση για το πως να ανταποκριθούν στη νέα πραγματικότητα της σχέσης με το παιδί τους. Αυτή η διαδικασία της σταδιακά αυξανόμενης αυτοοργάνωσης δεν συμβαίνει πάντα ήρεμα καθώς κάποιες φορές οι έφηβοι δεν λειτουργούν μέσα στα όρια της γονικής έγκρισης. Συχνά η διαπραγμάτευση σχετίζεται με την επιτρεπτικότητα ή όχι των γονέων στην αυξανόμενη ανάγκη των εφήβων για ελευθερία.
- Η παρέα στην εφηβεία.
Κατά τη διεργασία της Συμβουλευτικής Εφήβων, ο έφηβος διερευνά και επεξεργάζεται ερωτήματα που τον απασχολούν όπως:
“πώς με βλέπουν οι άλλοι;”
“θέλουν να κάνουν παρέα μαζί μου;”
“με θεωρούν ενδιαφέρον άτομο;”,
“ποιον από τους φίλους μπορώ να εμπιστευτώ;”
“είμαι σημαντικός στην παρέα μου;”
“μπορώ να καταφέρω τους στόχους μου;”
Ακόμη μαθαίνουν να εστιάζουν στη δεξιότητα της κοινωνικής προσαρμογής τους και να διαχειρίζονται με λειτουργικό τρόπο τα συναισθήματα που προκύπτουν στις σχέσεις τους. Στις παρέες οι νέοι άνθρωποι με επαρκώς ανεπτυγμένες κοινωνικές δεξιότητες προσαρμόζονται λειτουργικότερα στον κύκλο των συνομηλίκων. Η κοινωνική αποδοχή είναι ένας σημαντικός δείκτης της προσαρμογής.
Οι σχέσεις με τους συνομήλικους είναι ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά στην εφηβεία. Η παρέα με τους συνομήλικους γίνεται όλο και πιο σημαντική στη ζωή του εφήβου και όσο αυτοί μεγαλώνουν αυτή η σχέση γίνεται πιο σύνθετη. Οι φιλίες και οι παρέες χαρακτηρίζονται από την ομοιότητα και την επιρροή αφού οι έφηβοι επηρεάζουν ο ένας τον άλλο σε μια αμοιβαία διαδικασία. Αυτό συμβαίνει ίσως γιατί οι κοινές αντιλήψεις, οι αξίες και τα ενδιαφέροντα παρακινούν τους έφηβους να επιλέξουν ο ένας τον άλλο και αυτά τα χαρακτηριστικά επιβεβαιώνουν ότι οι φίλοι θέλουν να μεγαλώνουν με τον ίδιο τρόπο. Από την άλλη η αντίληψη του εφήβου για τις σχέσεις με τους συνομήλικους και οι φιλίες φαίνεται να μεταβάλλονται εύκολα αφού το πώς αξιολογεί τον εαυτό του και τους άλλους είναι μια εύθραυστη και υπό διαμόρφωση διεργασία.
Τι χρειάζεται να προσέχω ως γονέας;
Το ξεχωριστό στοιχείο της εφηβείας είναι ότι συμβαίνουν πράγματα εκτός της εμβέλειας της άμεσης γονικής επίβλεψης. Η εφηβεία αποτελεί έναν από τους σταθμούς μεγαλώματος κατά τον οποίο προκύπτουν δυναμικές διεργασίες και η δυσκολία στη μετάβαση αυτή μπορεί να πυροδοτήσει την εμφάνιση συμπτωμάτων όπως:
Έντονα συναίσθηματα θλίψης και άγχους
Ψυχοσωματικές εκδηλώσεις του άγχους
Μειωμένη ή υπερβολική κατανάλωση φαγητού
Παχυσαρκία ή ανορεξία
Παραβατικές, επιθετικές συμπεριφορές και εμπλοκή με τον Νόμο
Χρήση ουσιών και αλκοόλ
Συναισθηματική αποξένωση από την οικογένεια
Έντονη ενασχόληση με το διαδίκτυο
Κοινωνική συστολή και απομόνωση
Ριψοκίνδυνες συμπεριφορές
Ψυχοσυναισθηματική αδράνεια
Μειωμένο κίνητρο δράσης
Θολοί στόχοι για το μέλλον
Βίαιη συμπεριφορά
Συμπεριφορές παλινδρόμησης σε προηγούμενα στάδια ανάπτυξης
Μειωμένο ενδιαφέρον για τις σχολικές επιδόσεις
Συναισθήματα αναξιότητας
Μέσα από τη Συμβουλευτική Γονέων, ο γονέας διερευνά τον ρόλο του κατά την διάρκεια της εφηβείας, ώστε να είναι κοντά στον έφηβο με ένα διακριτικό τρόπο, διατηρώντας μαζί του μία σχέση που να βασίζεται στην εμπιστοσύνη.
Φανή Τζίκα
Ψυχολόγος
Ψυχοθεραπεύτρια Ζεύγους & Οικογένειας